जणे होय मोक्षप्राप्ति । ते प्राणी चुकले नेणती ।
काय सांगू जनाप्रती । कोठवरी आता ॥१॥
स्वतः सिद्ध व्यापक । सोऽहं नाम सम्यक ।
ते जाणूनि न जपती कोणी देख । पडले भ्रांति-पाशी ॥२॥
प्रथम गति हेचि देखा । जेणे चौयांशीतूनि सुटका।
सोऽहं नाम अजपा-शिखा । निरंतर घ्याइजे ॥३॥
पूर्वपार सहजाक्षरी । हाचि मंत्र योगी उच्चारी ।
धृव प्रल्हादादिका-अंतरी । निश्चय हाचि ॥४॥
श्रीरामाते उपदेशी । गुरु वशिष्टि तत्त्वमसि ।
संदीपने हि कृष्णासी । हाचि योग निवेदिला ॥५॥
आता कलिमाजी जाण । तेथे न विश्वासे मन ।
करोनि कल्पित साधन । यमसदन भोगिती ॥६॥
कोठवरी सांगू आता । पाही प्रचीत तत्त्वता ।
देही कोणी आहे नांदता । स्वतःसिद्ध जाण तो ॥७॥
महावाक्याचा उपदेश । हाचि वेदाचा सारांश ।
भलते मंत्र जपता बहुवस । काय हातास येतसे ? ॥८॥
सोऽहं म्हणजे ब्रह्म ते मी । तत्त्वमसि ची हीच ऊर्मि ।
महावाक्यार्थ हा तत्त्वप्रेमी । अनुभविती ॥९॥
सोऽहं-अर्थ ऐसा गहन । लक्षिता प्रगटे आत्मज्ञान ।
आणि श्वासोश्वासी जपता जाण । चित्तनिरोधन होतसे ॥१०॥
शिव तो भकुटिस्थानी । सोहं शब्द लक्ष तयालागूनि ।
श्वास प्रत्यक्ष नासिकेकडोनि । नित्य घेती प्राणी की ॥११॥
जीव तो नाभिकमळी । हं शब्दनाद भूमंडळी ।
उछ्वासांतूनि घेत उफाळी । हंकार तो जगांत ॥१२॥
तो कंठापर्यत येत । मिळवी कोण त्या शिवाप्रत ? ।
सत्य सोडूनि पाषाण पजीत । हेचि खोटेपण ॥१३॥
आता याची हातवटी । सांगती बरे पाहे दृष्टी ।
लक्ष ठेवी, अधर कंठी । नाभिस्थानापर्यंत ॥१४॥
तेथूनि उठे जो गद् गद । सोहं शब्दाचा नाद ।
ज्याचे अंत:करण शुद्ध । त्यासीचि कळे ॥१५॥
तो शब्द येत कंठावरी । उगेच बैसता अंतरी ।
मग दुमदुमे नासिके द्वारी । सोहं शब्द की ॥१६॥
सो शब्द शिववाचक । वृत्तीसि करी अंतर्मुख ।
हं शब्द जीवास दावी झुळुक । बाहेरीची ॥१७॥
दोघाचिये एकांती । जीव-शिव-ऐक्य उन्मेश वृत्ती ।
जैसी सुषुप्ति लागिजति । तैसेचि होय ॥१८॥
मोठे सौख्य आहे बापा ! । मार्गहि स्वाधीन आणि सोपा ।
कोणी न करिती मापा । बुडविले आळसे ॥१९॥
अंगे नाही होत कसवटी । गोष्टी करिती चावटी ।
ते गेले गेले निरयकपाटी । सत्य जाण उद्धवा ! ॥२०॥
म्हणोनि घरी शद्ध भावे । सोहं समाधीतचि राहावे ।
त्यातचि आहे बरवे । नाहीतरी फजीत होशी ॥२१॥
आता कोणीकडे न घाली मन । कुणाची गोष्ट न एके जाण ।
निश्चये लावी अनुसंधान । सोहं नामाशी ॥२२॥
उगीच कवणा सांगो नये । ना तरी अहंकारे हानि होय ।
याचा एकांतचि राहे । न बोलावे पाखांड्याशी ॥२३॥
पाखांड्यासी निजगुंज । सांगता न होय त्याचे चीज ।
म्हणोनि सद्गुरुचेचि काज । नित्य करी उचित ॥२४॥
सदा सत्पदी भाव ठेवी । काय सांगो सद्गुरुची पदवी ।
सद्गुरुरूप सोहंभावी । नित्य मानावे ॥२५॥
ज्याने सत्यरूप दर्शविले । सोहंतत्त्वी रंगविले ।
त्या सद्गुरूसी विसरता भले । पावशील पतन ॥२६॥
मग उद्धव उगाचि बैसोन । बीजमंत्र हा उच्चारून ।
श्वासोछवासी ठेवोनि मन । पाही बरवे अंतरी ॥२७॥
सोहं नामाचा गजर । चालतसे जो वारंवार ।
नाभीपासून कंठावर । ध्वनि उमटती सूक्ष्मसे ॥२८॥
आधीच शुद्ध अंतःकरण । त्यावरी कृष्णे बोधिले जाण ।
त्या सुखासी मग काय उणे । उद्धवाचिया ? ॥२९॥
श्वासोछ्वासी चाले पाठ । इडापिंगला दुहेरी वाट ।
सत्रावीचा घडघडाट । कंठी शब्द झंकारी ॥३०॥
त्याचा न घेता अनुभव। अवघे सोंगाचेचि नांव।
तैसा नोहे की उद्धव । जया मनी निस्सीमता ॥३१॥
वृत्ति शुद्ध एकाकार । सोहंनामी जाहलो स्थिर ।
वृत्तिसाक्षी शिव साचार । होऊनि राहिला आत्मबोधे ॥३२॥
झाला समाधिस्थ पूर्ण । सोहं-स्वरूपी जाहला लीन ।
समाधिसुख जिरवून । आला देहावरी प्रारब्धे ॥३३॥
अष्ट सात्विक भावे दाटला । कंठ-शब्द सद् गत झाला ।
नेत्री अश्रु ढाळु लागला । नमस्कार केला निजभावे ॥३४॥
सर्व लज्जादिक सोडून । उद्धवे साधले ब्रह्मनिधान ।
जो घेणारा असे जाण । तोचि घेतसे तत्त्वार्थ ॥३५॥
आता कैसा होईन उतराई ? काय अर्पावे सदगुरुपायी ?
तन मन धन अर्पूनि ही । संपवितो बोधकता ॥३६॥
॥ इति श्री उद्धवबोध संपूर्णम् ॥
- तुकारामजी गीताचार्य
(०९/०१/७७)
उद्धव-बोध
आनंदामृत
(ओवीबद्ध ग्रंथ)