आता सांगेन मुख्य साधन । घेवोनिया शास्त्रार्थ प्रमाण ।
वासनेचे करी हनन । विशेषत: ॥१॥
जयाची खुंटली वासना । संकल्प मुरले जाणा ।
तया प्राणियांच्या यातना । चुकल्या सर्वथा ॥२॥
नित्यानित्य-विचारावीण । वासना न खुंटेचि जाण ।
शोधू जाता नित्य निधान । अनित्य उडेल निश्चये ॥३॥
प्रथम आत्मा-अनात्मा कोण । हेचि काढावे निवडोन ।
तयासीच आत्मविचार जाण । म्हणती संतयोगी ते ॥४॥
जंव तू आत्मविचार करिशी । तवं ते अनात्म सर्व सांडिशी ।
तीन देहांविरहित होशी । सत्य जाण बापा रे ! ॥५॥
देह द्वयाचे चळण । वर्तती इंद्रिये आणि प्राण।
सप्तधातूंचे प्रमाण । त्याहि वेगळा जाण तू ॥६॥
अष्टधा प्रकृति म्हणती जे । तिये तुजपाशी न लागिजे ।
सर्वा विरहित राहिजे । साक्षिभूत अखंडित ॥७॥
ऐसा हा करिता आत्मविवेक । अनात्म-वासना मुरेल देख ।
वृक्ष सर्वहि काल्पनिक । अंत होई तयाचा ॥८॥
जगी सर्व विद्याकला असती । अध्यात्म त्याहुनि श्रेष्ठ निगुती ।
योगीहि तयासी मान देती । प्रेमादरे करुनिया ॥९॥
असोनिया श्रेष्ठ अध्यात्म । त्यांतहि गहन आत्म-वर्म।
जयासी ज्ञान ऐसे नाम । देती ज्ञानी यथार्थ ॥१०॥
ज्ञान झालिया गोमटे । मग ज्ञेय ज्ञाताचि उमटे ।
कोणी ब्रह्मचि चोखटे । म्हणती तथा ॥११॥
शब्दाचे पोटी लक्षार्थ । तो दाविती ज्ञानीसंत समर्थ ।
तया वाचूनिया भ्रांत । न फिटे मनाची ॥१२॥
सर्व इंद्रिया मना वळण । देई कोण तोचि जाण ।
अष्टधा प्रकृतीचे संचालन । करी साक्षिरूप तो ॥१३॥
सुखदुःख खेळ जाणे तोचि । मुळी वार्ता नसे द्वैताची ।
करी सर्व लीला अद्वैतचि । साक्षि आत्मा जाणावा ॥१४॥
आत्मसाक्षात्कार झाला । न भासे गुणधर्म तयाला ।
स्थूल सूक्ष्म कारणाला । विसरोनि जाय ॥१५॥
ऐसी जयाची होय स्थिति । तया दृश्य-भेद न भासती।
वासना जिथल्या तिथेचि मुरती । तया नराच्या ॥१६॥
जयाची होय अद्वैत वृत्ति । तया ब्रह्मात्मा दिसे सर्वांभूती ।
तेथे अज्ञानाची न चले गति । वासना उरती मग कैच्या ॥१७॥
स्वप्नातूनि ठायी आला । स्वप्नसुख दुःखे कैसी त्याला ?
तैसेचि मिळता ब्रह्मस्थितीला । अज्ञानजन्य जग गेले ॥१८॥
पाप-पुण्य यांच्या नेम । तेथे न राहे सुखसंभ्रम ।
हे तो देहभिमाचे काम । भौतिक वासना उपजविण ॥१९॥
ऐसे करावे साजन । अनात्म जाणूनी आत्मदर्षण ।
भ्रांती फिटलिया होईल जाण । वासनाक्षय पूर्णपणे ॥२०॥
इतिश्री आनंदामृत ग्रंथे । वेदान्तसार संमते ।
तुकडयादास विचचिते । द्वादश प्रकरण संपूर्णम् ॥२१॥